Zware, dikke benen na je 60e: oorzaken en wat echt helpt
Zware, gezwollen benen aan het eind van de dag zijn zo gewoon na je zestigste dat veel mensen ze afdoen als ouderdom. Vaak zit er wel degelijk een aanwijsbare oorzaak achter, en meestal is er iets aan te doen.
In dit artikel: waar de zwaarte vandaan komt, welke klachten wel en niet bij de huisarts horen, en wat er echt helpt.
Let eerst op deze alarmsignalen
De meeste dikke benen zijn niet gevaarlijk. Deze uitzonderingen wel. Bel dezelfde dag je huisarts als:
- Een been ineens dikker is dan het andere, vooral met pijn in de kuit, een warm gevoel of een rode verkleuring. Dit kan wijzen op trombose.
- Beide benen snel dikker worden en je kortademig bent of niet plat kunt liggen. Dit kan wijzen op een hartprobleem.
- Er een wondje is dat niet geneest, of de huid openbreekt.
- Je koorts hebt bij een dik, rood, pijnlijk been.
Herken je niets hiervan en zijn je benen vooral s avonds zwaar en aan het eind van de dag dikker? Lees dan verder.
Waar komt die zwaarte vandaan?
In je beenaderen zitten kleppen. Die zorgen ervoor dat het bloed tegen de zwaartekracht in omhoog gaat, richting je hart. Werken die kleppen minder goed, dan blijft er bloed in je benen staan en loopt de druk in de kleine aders op. Vocht lekt dan naar het weefsel eromheen. Dat heet chronische veneuze insufficiëntie, en het komt vaker voor naarmate je ouder wordt.
Er zijn ook andere oorzaken van dikke benen:
- Te weinig beweging. Je kuitspier is de motor die het bloed omhoog pompt. Zit je veel stil, dan staat die pomp uit.
- Lymfoedeem. Het lymfestelsel voert vocht onvoldoende af. Vaak begint het bij de voet en de tenen.
- Hartfalen. Dan zwellen meestal beide benen, en komen er klachten bij zoals kortademigheid.
- Medicijnen. Sommige bloeddrukverlagers, ontstekingsremmers en hormonen geven vocht vast. Stop nooit zelf, maar bespreek het met je huisarts of apotheker.
- Warmte. Op hete dagen zetten de aders uit en worden benen dikker. Dat is op zichzelf onschuldig.
Hoe erg is het? De indeling die artsen gebruiken
Artsen gebruiken de CEAP-indeling om de ernst te beschrijven. Het helpt om te weten waar je ongeveer zit.
| Stadium | Wat je ziet |
|---|---|
| C0 | Klachten zonder zichtbare afwijkingen |
| C1 | Spinnenwebadertjes |
| C2 | Spataderen |
| C3 | Zwelling zonder huidveranderingen |
| C4 | Verkleuring, eczeem of verharding van de huid |
| C5 | Een genezen open been |
| C6 | Een actief open been |
Vanaf C4 is het verstandig om het door de huisarts te laten beoordelen, ook als het niet pijnlijk is. Huidveranderingen zijn een teken dat de druk al langer te hoog staat.
Wat helpt echt?
1. De kuitspierpomp aanzetten
Dit is de goedkoopste en meest onderschatte maatregel. Je kuitspier knijpt bij elke stap de aders leeg. Wat werkt:
- Elk uur even opstaan en rondlopen, al is het een minuut.
- Voetenwippen als je zit: hiel omhoog, hiel omlaag, twintig keer.
- Dagelijks wandelen of fietsen. De afstand doet er minder toe dan de regelmaat.
- Benen omhoog leggen als je zit, hoger dan je heupen.
2. Compressie
Compressiekousen oefenen van onderaf druk uit, waardoor de aders smaller worden en de kleppen weer beter sluiten. Er zijn verschillende sterktes:
| Klasse | Druk | Waarvoor |
|---|---|---|
| Steunkousen | ongeveer 10 tot 15 mmHg | Vermoeide benen, lang staan of zitten, reizen |
| Klasse 1 | 15 tot 20 mmHg | Lichte zwelling, beginnende spataderen |
| Klasse 2 | 20 tot 30 mmHg | Duidelijke veneuze klachten, na trombose |
Klasse 1 en 2 krijg je op voorschrift en worden aangemeten. Voor lichte klachten, lange vliegreizen of een dag lang staan kun je zonder voorschrift beginnen met steunkousen. In ons overzicht van de beste compressiesokken voor 60-plussers staat waar je op let bij de maat en de sterkte.
Trek ze aan voordat je opstaat, als je benen nog het dunst zijn. Een aantrekhulp scheelt veel moeite, zeker bij artrose in de handen of een stijve rug.
3. Kleine dagelijkse dingen
- Leg het voeteneinde van je bed een paar centimeter hoger.
- Vermijd lang stilstaan en kruislings zitten.
- Douche je benen aan het eind koud af.
- Let op je gewicht. Elke kilo minder is minder druk op het systeem.
- Verzorg je huid. Een droge, schrale huid op een gezwollen been scheurt makkelijker open.
Wat niet werkt
Eerlijk zijn hoort erbij. Van de volgende dingen is geen overtuigend bewijs dat ze zwelling door veneuze klachten verminderen: paardenkastanje-pillen, doorbloedingsapparaten voor onder je bureau, vochtafdrijvende kruidenthee, en het simpelweg minder drinken. Dat laatste kan zelfs averechts werken.
Vragen die vaak terugkomen
Mag ik compressiekousen dragen als ik diabetes heb?
Meestal wel, maar overleg eerst met je huisarts of podotherapeut. Bij verminderd gevoel in de voeten merk je drukplekken en wondjes minder snel op.
Kan ik van spataderen af komen?
Spataderen gaan niet vanzelf weg. Ze kunnen wel behandeld worden, bijvoorbeeld met laser of een injectie. De huisarts kan je doorverwijzen naar een dermatoloog of vaatchirurg.
Helpen mijn benen omhoog leggen echt?
Ja, dat is een van de weinige maatregelen die direct effect heeft. Hoger dan je heupen, twintig minuten, twee tot drie keer per dag.
Verder lezen
Beenkracht helpt je kuitspierpomp. Kijk voor oefeningen bij het fitnesschema voor benen na je 60e, en voor dagelijkse beweging bij hoeveel stappen per dag na je 60e.
Bronnen
- CEAP-classificatie voor chronische veneuze aandoeningen.
- Overzichten over chronische veneuze insufficiëntie van medi Nederland en Bauerfeind.
- Gezondheid.be, Chronische veneuze insufficiëntie: symptomen en behandeling.
Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Bespreek klachten aan je benen met je huisarts, zeker als ze nieuw zijn of snel verergeren.
