Beste compressiesokken voor 60-plussers: klassen, keuze en waarschuwingen

Compressiesokken zijn een van de weinige hulpmiddelen waarbij je eerst moet uitzoeken of je ze wél mag dragen. Bij een vernauwing in je beenslagaders kan compressie de bloedtoevoer naar je huid verder knijpen, met wondjes of afsterven van weefsel als gevolg.

Daarom begint dit artikel met wanneer je van compressie af moet blijven, en pas daarna met wat je kunt kopen.

Wanneer je géén compressiesokken moet dragen

Compressietherapie heeft echte contra-indicaties. De belangrijkste is arteriële insufficiëntie: als de doorstroming in je beenslagaders al beperkt is, verlaagt extra druk van buiten die doorstroming verder.

• Gevorderd perifeer arterieel vaatlijden. Herken je dit: pijn in je kuiten bij lopen die verdwijnt als je stilstaat (etalagebenen), koude of bleke voeten, wondjes die niet genezen? Ga naar de huisarts vóór je compressie koopt.
• Gedecompenseerd hartfalen. Compressie duwt vocht uit je benen terug naar je bloedbaan, en dat kan een hart dat het al niet bijhoudt overbelasten.
• Een infectie van de vaatwand of een acute trombosevorm met blauwe verkleuring. Dan is dit spoedzorg, niet zelfzorg.
• Diabetes met verminderd gevoel in de voeten. Niet per se verboden, maar je voelt niet meer of iets knelt. Laat het beoordelen.

In de vaatgeneeskunde wordt hiervoor de enkel-armindex gemeten: de verhouding tussen de bloeddruk aan je enkel en die aan je arm. Bij een index onder ongeveer 0,6 en een enkeldruk onder ongeveer 70 mmHg geldt compressie als tegenaangewezen. Dat is een meting die de huisarts of vaatlaborant doet, niet iets wat je zelf kunt inschatten.

Praktische regel: zwelling in één been dat plotseling dik, warm en pijnlijk wordt, is geen reden voor een steunkous maar voor dezelfde dag contact met je huisarts. Dat kan trombose zijn.

De klassen, en waarom webshoplabels verwarrend zijn

Medische compressiekousen worden ingedeeld in klassen op basis van de druk aan de enkel, gemeten in millimeter kwikdruk.

Klasse	Druk aan de enkel	Waarvoor
Klasse 1	15 tot 21 mmHg	Beginnende spataderen, zware benen, licht oedeem
Klasse 2	23 tot 32 mmHg	Duidelijke spataderen, veneuze insufficiëntie, na trombose
Klasse 3	34 tot 46 mmHg	Ernstig oedeem, lymfoedeem, open been
Steunsokken	onder 15 mmHg	Comfort bij lang staan of zitten; geen medisch effect

Hier zit de verwarring: veel sokken in webshops staan aangeprezen als “20-30 mmHg”. Dat is een Amerikaanse indeling en valt qua druk grofweg in de Nederlandse klasse 2. Klasse 2 hoort niet zonder overleg met een arts of verpleegkundige gedragen te worden. Wil je zelf iets aanschaffen zonder tussenkomst, blijf dan bij lichte compressie.

Nog een verschil: échte medische kousen worden aangemeten op de omtrek van je enkel, kuit en soms knie. Confectiesokken werken met maat 38-40 of L/XL. Voor lichte klachten is dat genoeg, voor een medische indicatie niet.

Wanneer compressie wel zinvol is

• Zware, gezwollen benen aan het eind van de dag. De klassieke indicatie, vaak bij lang staan of zitten.
• Spataderen met klachten. Compressie geneest spataderen niet, maar vermindert de zwaarte en de zwelling.
• Lange vliegreizen. Bij zittend stilzitten van meerdere uren verlagen compressiekousen aantoonbaar het risico op stolselvorming in de kuit.
• Na een doorgemaakte trombose. Dan schrijft je arts een klasse voor. Zelf kiezen is hier niet aan de orde.

Wat compressie niet doet: het verhelpt geen oorzaak. Zwelling in beide benen kan komen door je hart, je nieren, je lever, of door medicatie zoals bepaalde bloeddrukverlagers. Een steunkous maakt dan het symptoom beter en het probleem onzichtbaar. Laat aanhoudende zwelling altijd een keer beoordelen.

Wat er te koop is

Onderstaande producten heb ik op bol.com opgezocht en gecontroleerd op leverbaarheid.

1. Compressiesokken voor dagelijks gebruik

Merinowollen modellen zijn prettiger bij warm weer en gaan minder ruiken dan synthetische. Kies de maat op je schoenmaat én kijk of de fabrikant kuitomtrek vermeldt. Bekijk ze voor heren en voor dames.

2. Sokken met 20-30 mmHg

Steviger, en dus de categorie waarvan ik hierboven zei: overleg eerst. Als je arts klasse 2 heeft geadviseerd en je wil zelf een extra paar erbij, dan zijn compressiekousen met 20-30 mmHg de juiste categorie. Meet je enkelomtrek en vergelijk die met de maattabel van de aanbieder, want de maat op schoenformaat alleen is hier te grof.

3. Reissokken voor het vliegtuig

Voor incidenteel gebruik bij vluchten van meer dan vier uur. Trek ze aan vóór je opstijgt en houd ze aan tot je aankomt. Zie compressiesokken voor het vliegtuig.

4. Een aantrekhulp

Dit is het product dat het verschil maakt tussen kousen die je draagt en kousen die in de la liggen. Compressiekousen zijn moeilijk aan te trekken, en dat is de belangrijkste reden dat mensen ermee stoppen. Met een kousenaantrekker schuift de kous over een glijkoker naar boven zonder dat je diep hoeft te bukken.

Hoe je ze aandoet en draagt

1. ’s Ochtends aan, vóór je uit bed komt. Dan is je been op zijn dunst. Wacht je tot na het ontbijt, dan zit er al vocht in en krijg je ze veel moeilijker aan.
2. Keer de kous binnenstebuiten tot de hiel, schuif de hiel op zijn plaats en rol de rest omhoog. Trek niet aan de bovenrand.
3. Strijk vouwen glad. Een vouw geeft een drukpunt en dat kan een wondje veroorzaken.
4. ’s Nachts uit, tenzij je arts anders zegt. Liggend heb je de compressie niet nodig en het risico op knellen neemt toe.
5. Was ze op 30 graden en laat ze aan de lucht drogen. De elastische vezels verliezen hun kracht in de droger. Reken op vervanging na drie tot zes maanden dagelijks gebruik.

Veelgestelde vragen

Krijg ik compressiekousen vergoed?

Medisch noodzakelijke compressiekousen vallen onder hulpmiddelen in de basisverzekering, met een verwijzing en meestal via een gespecialiseerde leverancier die ze aanmeet. Je eigen risico geldt. Sokken die je zelf in een webshop koopt, worden niet vergoed. Controleer je eigen polisvoorwaarden, want de uitvoering verschilt per verzekeraar en per jaar.

Helpen ze tegen kramp in de nacht?

Daar is geen goede onderbouwing voor, en ’s nachts dragen wordt juist meestal afgeraden. Nachtelijke kuitkramp heeft vaker te maken met vochtbalans, medicatie of te weinig rekken. Bespreek het met je huisarts als het vaak gebeurt.

Kan ik ze dragen tijdens het wandelen of fietsen?

Ja, en veel mensen ervaren minder zware benen. Voor sportprestaties is de onderbouwing zwak; voor comfort en minder zwelling na inspanning is die redelijker. Zie ook wandelen als sport en fietsen na je 65e.

Wat is het verschil met steunsokken uit de supermarkt?

Steunsokken hebben minder dan 15 mmHg druk en zijn niet medisch. Prettig bij een lange dag staan, maar bij echte zwelling of spataderen schieten ze tekort.

Kort samengevat

• Ga eerst na of je compressie mág dragen. Bij etalagebenen, koude bleke voeten, niet-genezende wondjes of gedecompenseerd hartfalen: eerst naar de huisarts.
• Eén been dat plotseling dik, warm en pijnlijk wordt, is een reden om diezelfde dag te bellen, niet om een kous te kopen.
• Klasse 1 is 15 tot 21 mmHg en kun je zelf aanschaffen. Sokken met “20-30 mmHg” vallen in klasse 2 en horen op advies gedragen te worden.
• Aandoen vóór je uit bed komt, uit voor het slapen, en vervangen na drie tot zes maanden.
• Een aantrekhulp is het verschil tussen dragen en niet dragen.

Bronnen

• Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie. Richtlijn Veneuze pathologie: compressietherapie.
• Maastricht UMC+, Hart en Vaatcentrum. Compressietherapie.
• Clarke, M.J. et al. (2016). Compression stockings for preventing deep vein thrombosis in airline passengers. Cochrane Database of Systematic Reviews, 9, CD004002.
• Rabe, E. et al. (2018). Indications for medical compression stockings in venous and lymphatic disorders: an evidence-based consensus statement. Phlebology, 33(3), 163–184.

Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Bij twijfel over compressie: bespreek het met je huisarts. Dit artikel bevat affiliate-links; als je via zo’n link iets koopt ontvangen wij een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou.