Hulpmiddelen bij artrose in knie en heup: wat werkt en wat niet

Als je artrose hebt in je knie of heup en je zoekt op hulpmiddelen, dan is dit het eerste wat je moet weten: het best onderbouwde middel tegen artrosepijn is geen product. Het is oefenen onder begeleiding, en dat wordt in Nederland vergoed uit de basisverzekering.

Daarna komen de hulpmiddelen. Sommige helpen echt, één ervan is populairder dan het bewijs rechtvaardigt, en dat zeg ik hier ook al staan er affiliate-links in dit artikel.

Wat artrose wel en niet is

Artrose wordt vaak uitgelegd als slijtage, alsof je gewricht een tandwiel is dat verbruikt raakt. Dat beeld is achterhaald en het is bovendien schadelijk, want het leidt tot de conclusie dat je je gewricht moet sparen. Precies het tegenovergestelde is waar.

Artrose is een aandoening van het hele gewricht waarbij het kraakbeen verandert, het bot eromheen zich aanpast en het gewrichtskapsel ontstoken kan raken. Kraakbeen heeft geen bloedvaten en krijgt zijn voeding uit de gewrichtsvloeistof, en die wordt rondgepompt door beweging. Een gewricht dat je ontziet, krijgt minder voeding en de spieren eromheen worden zwakker, waardoor de belasting op het gewricht juist toeneemt.

Dat is de reden dat alle internationale richtlijnen oefentherapie als eerste keus noemen, vóór pijnstillers en ver vóór hulpmiddelen.

Eerst dit: het GLA:D-programma

GLA:D staat voor Good Life with Arthritis in Denmark en is een programma van voorlichting plus oefeningen bij een fysio- of oefentherapeut, specifiek voor heup- en knieartrose. Het bestaat uit voorlichtingsbijeenkomsten en ongeveer twaalf oefensessies, gericht op de spieren rond het gewricht en op hoe je met pijn omgaat.

In Nederland wordt fysiotherapie of oefentherapie bij knie- of heupartrose vergoed uit de basisverzekering: maximaal twaalf behandelingen per twaalf maanden, met een verwijzing van je huisarts of specialist. Bij een aantal verzekeraars valt dit vanaf 1 juli 2026 buiten het eigen risico als je naar een gecontracteerde therapeut gaat.

Controleer dit wel bij je eigen verzekeraar, want de precieze uitvoering verschilt per polis en per jaar. Maar het uitgangspunt is: dit is de best onderbouwde behandeling en je hoeft er in de meeste gevallen niets of weinig voor te betalen. Dat is een betere eerste stap dan wat dan ook in de rest van dit artikel.

In de registers van deelnemende landen verbeterden pijn, functie en kwaliteit van leven bij mensen die het programma volgden, en in een Zweeds onderzoek onder ruim 44.000 patiënten hadden mensen die op de eerstelijnsbehandeling reageerden binnen vijf jaar minder vaak een knie- of heupprothese nodig. Dat zijn observationele gegevens, dus geen garantie, maar de richting is consistent.

Hulpmiddelen die daadwerkelijk verschil maken

1. Een wandelstok, op de juiste hoogte

Dit is het meest onderschatte hulpmiddel bij heup- en knieartrose. Een stok neemt tot ongeveer een vijfde van de belasting van je aangedane been over, en dat is bij elke stap. Twee dingen gaan er standaard mis:

• De hoogte. Sta rechtop met je schoenen aan en laat je arm hangen. De handgreep hoort op de hoogte van je handgewricht te komen, waardoor je elleboog licht gebogen is bij het leunen. Te hoog en je schouder gaat opstaan; te laag en je gaat voorover hangen.
• De hand waarin je hem houdt. Je houdt de stok in de hand tegenover het pijnlijke been, en je zet hem gelijk met dat been neer. Dat voelt eerst onnatuurlijk maar het is wat de belasting daadwerkelijk verlaagt.

Kies een verstelbaar model, want dan kun je de hoogte precies goed zetten. Zie verstelbare wandelstokken.

2. Warmte

Warmte voor het bewegen maakt een stijf gewricht soepeler en verlaagt de drempel om te gaan oefenen. Het effect is bescheiden en kortdurend, maar het is veilig en het kost weinig. Twintig minuten voordat je gaat oefenen werkt beter dan warmte als je al pijn hebt.

Een elektrisch warmtekussen is praktischer dan een kruik, omdat je de temperatuur constant houdt. Let op automatische uitschakeling, en gebruik het niet als je gevoel in dat gebied verminderd is, bijvoorbeeld bij diabetische neuropathie. Zie elektrische warmtekussens.

3. Hulpmiddelen die je handen sparen

Artrose zit vaak niet alleen in knie of heup. Als knijpen pijn doet, wordt een potje opendraaien een dagelijkse ergernis. Een ergonomische potopener geeft je meer hefboom zodat je minder kracht hoeft te zetten. En elastische veters zijn een kleine ingreep met veel effect als bukken en strikken moeilijk gaat.

En dan de kniebrace: eerlijk over het bewijs

Kniebraces bij artrose worden veel verkocht en veel aangeraden. Het bewijs is zwakker dan die populariteit suggereert.

Een Cochrane-review concludeerde dat er bewijs van lage kwaliteit is dat mensen met artrose die een kniebrace gebruiken weinig tot geen vermindering van pijn ervaren en weinig tot geen verbetering van functie of kwaliteit van leven. Latere overzichten komen tot dezelfde conclusie: klinische richtlijnen spreken elkaar tegen en de onderzoeken zijn klein en van wisselende kwaliteit.

Wat er wél uitkomt: bij een specifiek type, de valgusbrace of unloader brace, die de belasting van de aangedane kant van het gewricht afhaalt, zijn er aanwijzingen voor een effect dat toeneemt naarmate mensen de brace langer per dag dragen. Het probleem is dat veel mensen dat niet volhouden omdat het onhandig zit.

Wat dat betekent voor je aankoop. Een brace van vijftien euro is geen medisch hulpmiddel maar een compressiekous voor je knie. Sommige mensen vinden dat prettig, en het gevoel van stabiliteit kan ervoor zorgen dat je meer durft te bewegen, wat op zichzelf gunstig is. Koop hem met die verwachting, niet met de verwachting dat de pijn verdwijnt.

Ga je het proberen, kies dan een model met baleinen aan de zijkanten, want dat is de categorie waar het meeste onderzoek naar gedaan is. Zie kniebraces met baleinen en kniebraces die specifiek voor artrose worden aangeboden. Heb je instabiliteit van de knie of een duidelijke O-benen- of X-benenstand, laat je dan eerst adviseren door een fysiotherapeut of orthopeed: dan is een aangemeten brace mogelijk zinvol en die koop je niet online.

Waar je je geld niet aan hoeft uit te geven

• Glucosamine en chondroïtine. In grote onderzoeken en meta-analyses is geen klinisch relevant effect op artrosepijn gevonden. Ze zijn veilig, maar je betaalt voor niets.
• Kraakbeenopbouwende supplementen in het algemeen. Er is geen middel waarvan is aangetoond dat het kraakbeen herstelt.
• Magneetarmbanden en koperen banden. In gecontroleerd onderzoek presteren ze niet beter dan een nepversie.
• Een brace als vervanging voor oefenen. Dat is de duurste vergissing, omdat je de behandeling met de beste onderbouwing dan laat liggen.

Wat je zelf kunt doen, zonder iets te kopen

1. Blijf bewegen, ook als het pijn doet. Pijn tijdens en kort na het bewegen die binnen een dag zakt, is acceptabel. Pijn die de volgende dag erger is, betekent dat je te veel deed, niet dat bewegen slecht is.
2. Versterk je bovenbeenspieren. Sterkere quadriceps verlagen de belasting op je kniegewricht. Zie de krachttraining na je 60e.
3. Kies belasting die je gewricht ontziet. Zwemmen en fietsen geven veel beweging bij weinig schokbelasting. Zie zwemmen na je 60e en fietsen na je 65e.
4. Val af als je overgewicht hebt. Bij knieartrose is dit de maatregel met het grootste effect na oefenen. Elke kilo minder is bij elke stap meerdere kilo’s minder belasting op je knie.
5. Let op je voeten en schoenen. Een goede afwikkeling verlaagt de piekbelasting op je knie. Zie de beste loopschoenen voor 60-plussers.

Veelgestelde vragen

Slijt mijn gewricht sneller als ik blijf bewegen?

Nee. Dat is het misverstand dat het beeld van slijtage veroorzaakt. Matige belasting houdt kraakbeen juist gezond, en de richtlijnen bevelen bewegen aan bij alle stadia van artrose. Wat je vermijdt is een plotselinge, grote toename in belasting.

Helpt een kniebrace bij artrose?

Het bewijs is zwak. De Cochrane-conclusie is dat er weinig tot geen vermindering van pijn wordt gevonden, bij bewijs van lage kwaliteit. Bij valgusbraces zijn er aanwijzingen voor een effect bij langer dragen. Probeer het als je wil, maar reken er niet op, en laat het oefenprogramma er niet voor liggen.

Moet ik naar de orthopeed?

Begin bij de huisarts. Die kan verwijzen voor het oefenprogramma en beoordeelt of aanvullend onderzoek nodig is. Een röntgenfoto verandert het beleid in de eerste fase meestal niet, omdat de mate van afwijking op de foto vaak slecht overeenkomt met hoeveel pijn iemand heeft. Naar de orthopeed ga je als de klachten ondanks een goed uitgevoerd oefentraject onhoudbaar blijven.

Is een prothese onvermijdelijk?

Nee. Veel mensen met artrose krijgen nooit een prothese. In het Zweedse onderzoek onder ruim 44.000 mensen hadden degenen die op eerstelijnsbehandeling reageerden binnen vijf jaar minder vaak een gewrichtsvervanging nodig.

Kort samengevat

• Artrose is geen simpele slijtage en je gewricht sparen maakt het erger.
• Eerst het oefenprogramma: twaalf behandelingen fysio- of oefentherapie bij knie- of heupartrose uit de basisverzekering, met verwijzing. Controleer je eigen polis.
• Een wandelstok op de juiste hoogte, in de hand tegenover het pijnlijke been, neemt echt belasting weg.
• Warmte voor het oefenen helpt bescheiden maar is veilig en goedkoop.
• Kniebraces: laag bewijsniveau, weinig tot geen pijnvermindering. Koop met bescheiden verwachtingen.
• Glucosamine, chondroïtine en magneetarmbanden: geen aangetoond effect.

Bronnen

• Duivenvoorden, T. et al. (2015). Braces and orthoses for treating osteoarthritis of the knee. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3, CD004020.
• Skou, S.T. & Roos, E.M. (2017). Good Life with osteoArthritis in Denmark (GLA:D). BMC Musculoskeletal Disorders, 18(1), 72.
• Dell’Isola, A. et al. (2024). Responders to first-line osteoarthritis treatment had reduced frequency of hip and knee joint replacements within 5 years. Osteoarthritis and Cartilage.
• Robbins, S.R. et al. (2024). Knee braces for knee osteoarthritis: a scoping review and narrative synthesis. Osteoarthritis and Cartilage.
• Wandel, S. et al. (2010). Effects of glucosamine, chondroitin, or placebo in patients with osteoarthritis of hip or knee. BMJ, 341, c4675.
• GLA:D Nederland. Informatie voor patiënten.

Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Overleg bij artroseklachten met je huisarts. Dit artikel bevat affiliate-links; als je via zo’n link iets koopt ontvangen wij een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou. Dat is niet de reden dat het kniebrace-advies zo terughoudend is.