Geheugen en mentale gezondheid op latere leeftijd: wat kun je zelf doen?

Naarmate we ouder worden, merken veel mensen dat hun geheugen verandert. Namen schieten minder snel te binnen of je vergeet waar je iets hebt neergelegd. Dat is heel normaal. Toch betekent ouder worden niet dat je geheugen automatisch sterk achteruitgaat.

Sterker nog: je kunt zelf veel doen om je hersenen gezond te houden. En dat wordt ook ondersteund door wetenschappelijk onderzoek.

Wat gebeurt er met je geheugen?

Met het ouder worden veranderen de hersenen. De snelheid waarmee je informatie verwerkt kan iets afnemen. Ook het kortetermijngeheugen werkt soms minder snel.

Maar belangrijke functies, zoals kennis en levenservaring, blijven vaak juist goed behouden.

Onderzoek laat zien dat een gezonde leefstijl een grote invloed heeft op hoe goed je hersenen blijven werken.¹

Waarom is mentale gezondheid zo belangrijk?

Mentale gezondheid gaat niet alleen over geheugen, maar ook over hoe je je voelt. Denk aan stemming, stress en sociale contacten.

Een goede mentale gezondheid helpt bij:

• helder denken en concentratie
• het verwerken van informatie
• een positief gevoel en minder stress
• het verminderen van de kans op depressie

Er is zelfs een verband tussen leefstijl en het risico op dementie. Volgens onderzoek kan een gezonde leefstijl het risico op cognitieve achteruitgang verkleinen.²

Wat kun je doen om je geheugen scherp te houden?

Er zijn een aantal belangrijke factoren die helpen om je hersenen gezond te houden.

1. Blijf mentaal actief

Je hersenen werken als een spier: gebruik je ze, dan blijven ze sterker.

Denk aan:

• lezen of puzzelen
• een nieuwe hobby leren
• spelletjes of geheugentraining

Onderzoek laat zien dat mentale activiteit helpt om het geheugen langer goed te houden.³

2. Beweeg regelmatig

Lichaamsbeweging is niet alleen goed voor je lichaam, maar ook voor je hersenen.

Het zorgt voor:

• een betere doorbloeding van de hersenen
• nieuwe verbindingen tussen hersencellen

Zelfs wandelen heeft al een positief effect.⁴

3. Eet gezond

Voeding speelt een grote rol in de gezondheid van je hersenen.

Een voedingspatroon met veel:

• groente en fruit
• volkoren producten
• noten en gezonde vetten

wordt in verband gebracht met een beter geheugen en een lager risico op dementie.⁵

4. Blijf sociaal actief

Contact met anderen is belangrijk voor je mentale gezondheid.

Het helpt bij:

• het verminderen van eenzaamheid
• het stimuleren van je hersenen
• het behouden van een goed humeur

Mensen die sociaal actief blijven, hebben vaak een lager risico op geheugenproblemen.⁶

5. Zorg voor voldoende rust

Slaap is essentieel voor je geheugen. Tijdens je slaap verwerken je hersenen informatie.

Slechte slaap kan zorgen voor:

• minder concentratie
• slechter geheugen
• meer stress

Kleine gewoontes, groot effect

Je hoeft geen grote veranderingen te maken. Kleine dagelijkse gewoontes helpen al:

• elke dag een stukje wandelen
• regelmatig iets nieuws leren
• contact houden met vrienden of familie
• gezond en gevarieerd eten

Het gaat vooral om wat je regelmatig doet.

Tot slot

Geheugen en mentale gezondheid veranderen met de leeftijd, maar je hebt hier zelf invloed op. De wetenschap laat zien dat een actieve en gezonde leefstijl helpt om je hersenen langer fit te houden.

Door goed voor jezelf te zorgen, zowel lichamelijk als mentaal, kun je blijven genieten van een scherp en actief brein.

Bronnen 

1. Harada, C. N., M. C. Natelson Love, and K. L. Triebel. “Normal Cognitive Aging.” Clinics in Geriatric Medicine 29, no. 4 (2013): 737–752.
2. Livingston, Gill, et al. “Dementia Prevention, Intervention, and Care: 2020 Report of the Lancet Commission.” The Lancet 396, no. 10248 (2020): 413–446.
3. Park, Denise C., and Patricia Reuter-Lorenz. “The Adaptive Brain: Aging and Neurocognitive Scaffolding.” Annual Review of Psychology 60 (2009): 173–196.
4. Erickson, Kirk I., et al. “Exercise Training Increases Size of Hippocampus and Improves Memory.” Proceedings of the National Academy of Sciences 108, no. 7 (2011): 3017–3022.
5. Morris, Martha Clare, et al. “MIND Diet Associated with Reduced Incidence of Alzheimer’s Disease.” Alzheimer’s & Dementia 11, no. 9 (2015): 1007–1014.
6. Fratiglioni, Laura, et al. “An Active and Socially Integrated Lifestyle in Late Life Might Protect Against Dementia.” The Lancet Neurology 3, no. 6 (2004): 343–353.